Przemkowski Park Krajobrazowy to ponad 22 tysiące hektarów chronionego terenu na zachodnim Dolnym Śląsku, gdzie bagienne doliny sąsiadują z suchymi borami sosnowymi, a rozległe wrzosowiska przechodzą w stawy rybne. Utworzony w 1997 roku park rozciąga się między Przemkowem a Chocianowem, obejmując fragmenty aż czterech różnych mezoregionów geograficznych. To miejsce dla tych, którzy szukają kontaktu z dziką przyrodą bez turystycznych tłumów.

Teren parku to prawdziwa mozaika krajobrazów. W północnej części dominuje Równina Szprotawska z podmokłymi łąkami i torfowiskami, centrum zajmuje Wysoczyzna Lubińska ze wzgórzami porośniętymi lasami, a na południowym zachodzie leżą fragmenty Borów Dolnośląskich z charakterystycznymi borami sosnowymi.

Stawy Przemkowskie – serce parku

Największą atrakcją są Stawy Przemkowskie, powstałe pod koniec XIX wieku w najbardziej bagiennej części doliny Szprotawy. Około 1880 roku przekształcono te tereny w stawy hodowlane, które dziś stanowią raj dla ptaków wodnych. W 2015 roku obszar ten otrzymał status obszaru Ramsar – międzynarodowo chronionego mokradła.

Wokół stawów wytyczono ścieżkę przyrodniczą „Stawy Przemkowskie”, która prowadzi przez najbardziej malownicze fragmenty tego ekosystemu. Trasa wiedzie wzdłuż grobli między stawami, skąd rozciągają się widoki na taflę wody i trzcinowiska. To doskonałe miejsce dla miłośników obserwacji ptaków – można tu spotkać czaple, kormorany, łabędzie oraz rzadsze gatunki jak bąki czy błotniaki.

Latem stawy otoczone są zielenią trzcin i szuwarów. Jesienią, gdy poziom wody opada, odsłaniają się mułowe brzegi przyciągające ptaki brodzące. Zimą, jeśli tylko tafla nie zamarznie całkowicie, można obserwować zimujące kaczki i gęsi.

Pustynia Kozłowska i wrzosowiska

Trudno uwierzyć, że w sercu Dolnego Śląska znajduje się pustynia. Pustynia Kozłowska to obszar śródlądowych wydm porośniętych rzadką roślinnością, gdzie piaszczyste wzgórza przypominają bardziej krajobraz z północnej Afryki niż z Polski. Powstała w wyniku procesów eolicznych, gdy wiatry przemodelowały osady rzeczne w charakterystyczne formy.

Przez pustynię prowadzi osobna ścieżka przyrodnicza, która pozwala poznać ten unikalny ekosystem bez szkody dla delikatnej roślinności. Warto wybrać się tam wczesnym rankiem lub pod wieczór, gdy słońce rzuca długie cienie na piaszczystych wzgórzach.

Równie fascynujące są rozległe wrzosowiska na pograniczu Wzgórz Chocianowskich i Równiny Nadbobrzańskiej. Od końca sierpnia do połowy września krajobraz zmienia się w fioletowy kobierzec kwitnącego wrzosu. To jeden z najpiękniejszych widoków w całym parku i doskonała okazja do zrobienia niezapomnianych zdjęć.

Na wrzosowiskach parku żyją cietrzewie – rzadkie ptaki, których populacja w Polsce dramatycznie się kurczy. Obszar zwany Wrzosowiskiem Cietrzewim to jedno z ostatnich miejsc w regionie, gdzie można usłyszeć charakterystyczny tokujący śpiew samców wczesną wiosną.

Ścieżki przyrodnicze i szlaki piesze

Park oferuje dwie główne ścieżki edukacyjne. Pierwsza to „Lasy okolic Przemkowa i Stawy Przemkowskie” – trasa prowadząca przez różnorodne ekosystemy od suchych borów po mokradła. Druga, wspomniana już „Pustynia Kozłowska”, koncentruje się na unikalnych formacjach piaskowych.

Poza ścieżkami edukacyjnymi przez park prowadzą liczne szlaki piesze i rowerowe. Popularna jest pętla z Ostaszowa, która wiedzie wzdłuż Szprotawy i obejmuje malownicze kładki oraz śluzę na rzece. Trasa ma około 6,6 km i zajmuje niecałe dwie godziny spokojnego marszu. Dla bardziej wytrwałych jest dłuższa wersja licząca prawie 13 km, która prowadzi dodatkowo do wieży widokowej.

Wieża obserwacyjna to punkt obowiązkowy dla każdego, kto odwiedza park. Z jej szczytu rozciąga się panorama lasów, stawów i wrzosowisk – widać stąd, jak różnorodny jest ten teren. W pogodny dzień można dostrzec okoliczne wzgórza i charakterystyczne formy krajobrazowe.

Dzika przyroda i program ochrony susłów

Park to dom dla wielu gatunków zwierząt. W lasach żyją jelenie, dziki i sarny, które można spotkać szczególnie o zmierzchu. Nad stawami i rzekami gnieżdżą się liczne ptaki wodne. W borach sosnowych i na wrzosowiskach żyją mniejsze ssaki – lisy, borsuki, kuny.

Od 2010 roku na łąkach koło Jakubowa Lubińskiego realizowany jest program przywracania susłów moręgowanych do polskiej fauny. Te sympatyczne gryzonie, przypominające małe świstaki, niemal wyginęły w Polsce. Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra” prowadzi tu pionierski projekt ich reintrodukcji. Jeśli macie szczęście, możecie zobaczyć te zwierzaki stojące słupka przy swoich norach.

We wsi Piotrowice, gdzie znajduje się siedziba administracji parku, rośnie najstarsze drzewo w Polsce – 720-letni Dąb Chrobry. Ten pomnik przyrody pamięta czasy średniowiecza i jest żywym świadkiem historii regionu.

Cztery rezerwaty przyrody

W granicach parku utworzono cztery rezerwaty. Dwa z nich – ornitologiczne – chronią cenne siedliska ptaków, szczególnie gatunków związanych z mokradłami i wrzosowiskami. Pozostałe dwa to rezerwaty florystyczne, które zabezpieczają unikalne zbiorowiska roślinne charakterystyczne dla torfowisk i suchych borów.

Dolina Czarnej Wody w południowo-wschodniej części parku to płaskodenna dolina rzeczna zajęta przez łąki, pastwiska oraz bagienne bory. Występują tu torfowiska z rzadkimi gatunkami roślin, w tym rosiczkami – roślinnymi drapieżnikami żywiącymi się owadami.

Dla kogo jest ten park

Przemkowski Park Krajobrazowy to miejsce przede wszystkim dla miłośników natury i spokojnych spacerów. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do bezpiecznego wędrowania – szlaki są łatwe, bez dużych przewyższeń (najwyższy punkt to wzgórze Wapienniki k. Wilkocina – 192,5 m n.p.m., najniższy – 128,7 m n.p.m.).

Obserwatorzy ptaków będą zachwyceni różnorodnością gatunków. Warto zabrać lornetkę i aparat z teleobiektywem. Fotografowie znajdą tu niezliczone możliwości – od makro (owady na wrzosowiskach) po pejzaże (zachody słońca nad stawami).

Rowerzyści mają do dyspozycji sieć leśnych dróg i ścieżek. Teren jest na tyle zróżnicowany, że nie nudzi się, ale jednocześnie nie wymaga ekstremalnej kondycji. Idealne dla rodzinnych wycieczek rowerowych.

Praktyczne informacje

Dojazd: Park leży w powiatach polkowickim i bolesławieckim. Główne punkty dostępu to miejscowości Przemków, Ostaszów, Piotrowice i Gaworzyce. Dojazd samochodem z Wrocławia zajmuje około godziny (trasa przez Lubin). Z Zielonej Góry to około 45 minut jazdy. Parking można znaleźć przy głównych punktach wejściowych do parku, np. w Ostaszowie przy początku szlaku do kładek.

Wstęp: Park krajobrazowy jest obszarem ogólnodostępnym – wstęp bezpłatny przez cały rok. Obowiązują standardowe zasady zachowania w obszarach chronionych: zakaz śmiecenia, niszczenia roślin, płoszenia zwierząt, rozpalania ognisk poza wyznaczonymi miejscami.

Czas zwiedzania: Na spacer jedną ze ścieżek edukacyjnych warto przeznaczyć 2-3 godziny. Jeśli chcecie zobaczyć więcej – stawy, pustynię, wrzosowiska i wieżę widokową – zaplanujcie cały dzień. Rowerem można objechać kluczowe punkty w 4-5 godzin.

Najlepszy czas na wizytę: Każda pora roku ma swój urok. Wiosna (kwiecień-maj) to czas powrotu ptaków i budzenia się przyrody. Lato oferuje pełnię zieleni i możliwość obserwacji ptaków lęgowych. Jesień (koniec sierpnia – wrzesień) to czas kwitnących wrzosów – absolutnie warto. Zima bywa cicha i spokojna, idealna dla tych, którzy szukają samotności.

Gdzie się zatrzymać: Baza noclegowa znajduje się głównie w Przemkowie i okolicznych miejscowościach. W Piotrowicach, gdzie mieści się siedziba parku, można uzyskać dodatkowe informacje o szlakach i aktualnych obserwacjach przyrodniczych.

Co zabrać: Wygodne buty do chodzenia (niektóre fragmenty mogą być błotniste), wodę, przekąski, lornetkę jeśli interesują was ptaki, repelent na komary (szczególnie latem przy stawach). Warto mieć też aplikację z mapami offline, bo zasięg telefonii komórkowej bywa słaby.

Park z otuliną obejmuje w całości gminę Przemków oraz fragmenty gmin Chocianów, Gromadka, Radwanice i Gaworzyce. Łączna powierzchnia z otuliną to prawie 38 tysięcy hektarów – jest więc sporo do odkrycia.